Oh my God

is-america-getting-more-secular-460x307Er is een discussie ontstaan tussen de onderzoekers van religie en moderne cultuur (sociologen, theologen en filosofen doen allemaal lekker mee), over de vraag of de Westerse cultuur nu het beste als seculier of post-seculier kan worden omschreven. In principe waren ze het er allemaal over eens dat het Westen seculariseerde en dat religie aan het verdwijnen was, maar toen kwamen er allemaal ‘spirituelen’ en evangelischen die buiten de institutionele religies om toch lekker religieus aan het doen waren en bleken er veel immigranten in het Westen te wonen die niet wilden seculariseren en soms zelfs religieuzer waren, dan in hun land van herkomst gebruikelijk was. En, ook de recente aandacht voor de Islam in het Westen en alle publieke debatten daaromheen zorgen voor een groeiend idee, dat het Westen misschien wel helemaal niet zo seculier is als men lange tijd dacht. Vandaar die term: post-seculier. Religie is terug van weggeweest. Misschien in een nieuw jasje, maar toch.

Daar wringt de schoen
Zo’n discussie is natuurlijk leuk, maar het is natuurlijk voor een echte socioloog pas leuk als de feiten er mee kloppen. En daar wringt de schoen. Want als je kijkt naar wat de voorstanders van de ‘post-seculier’-these doen, is dat ze de definitie van wat religieus is ontzettend verruimen. Je zou kunnen zeggen dat ze elke uitdrukking die naar God verwijst als religieus interpreteren. Dus, als iemand in de media of een debat als uiting van verbazing ‘Oh my God’ zou zeggen, interpreteren ze dit als gebed. De standaard sociologen vraag ‘Hoe vaak bid u?’ kan dan worden vervangen door de vraag ‘hoe vaak gebruikt u de uitdrukking ‘Oh my God (of de afkorting OMG)?’ en dan is meten weten. En wat blijkt? Men bidt tegenwoordig vaker dan vroeger! Op dezelfde manier kan je de gegevens over kerkgang vervangen door de bezoekers aantallen van de film ‘de Da Vinci Code‘ en de gegevens over kerklidmaatschap vervangen door het aantal leden van de Harry-Potter fanclub.

‘O, mijn God’
Deze manier van doen schept alleen maar verwarring. Natuurlijk is het niet zinnig vast te houden aan de oude manier van meten, alsof die heilig zouden zijn. Dat zou wat zijn zeg! Wat nodig is, is een kritische reflectie over de betekenis van die nieuwe vormen van religieus discours (taalgebruik), zowel in de media, als in de sociale wetenschappen. Om daar een voorbeeld van te geven, wanneer er een religieus gebruik, traditie of praktijk in het niet-religieuze domein werd geïntroduceerd en gepraktiseerd, noemden sociologen dat vanouds ‘secularisering’. Dit betekent dat het van zijn puur religieuze betekenis en de link met de religieuze instituties werd ontdaan en een eigen leven kon gaan leiden. Dat lijkt me een prima manier om het verloop te omschrijven van het gebed om Gods vergeving, nabijheid en steun in een bepaalde situatie (O, mijn God) tot een uiting van verbazing (OMG). Daarbij speelt ook mee dat de betekenis van het eerste gebed vanuit het religieuze domein voorgeschreven werd, nl. wie of wat God is, wanneer Hij wel of niet zou kunnen helpen en wanneer het wel of niet gepast was om Hem in je levenssituatie te betrekken. Aan de andere kant is er ook sprake van omgangsregels en sociale do’s and dont’s bij het gebruik van de afkorting OMG, maar om de groepscultuur en gebruiken in de populaire media als ‘religieus geïnspireerd’ te omschrijven gaat wel erg ver. Seculier zou een passender omschrijving zijn.