Super stream me

9200000011703870Eindelijk kon ik in mijn zomervakantie het boek van Dave Eggers lezen: the Circle (2013). Dit boek gaat over een jonge vrouw, Mae, die mag gaan werken voor het prachtige bedrijf ‘the Circle’. Ze ontdekt en werkt er aan mee dat dit bedrijf wereldwijd de idealen dat ‘geheimen een leugen zijn’ en ‘privacy diefstal is’ uitdraagt. Dit gebeurt doordat de ontwikkeling van live-video streaming zo ingeburgerd raakt dat iedereen alles wat hem of haar overkomt 24/7 gaat streamen, plus dat overal en nergens camera’s worden opgehangen die door Jan en alleman kunnen worden gevolgd. Er zijn natuurlijk mensen, vooral politici in dit boek, die daar tegen protesteren. Het spannende en interessante van dit boek is echter, dat de sociale druk op die mensen om mee te doen heel effectief is: ‘wie niet mee wil doen, heeft iets te verbergen en is dus slecht’.

Een dystopie?

Reviewers noemen dit boek een dystopie, het tegenovergestelde van een utopie. Een negatief toekomstbeeld, iets wat je liever niet hebt dat er in de toekomst gebeurt. Maar, als ik zo om mij heen kijk, gebeurt het volgens mij al in onze samenleving. Hier bijvoorbeeld las ik dat ‘ProRail knoeit met de cijfers’. Dat is duidelijke taal, zou je denken, maar eigenlijk was de boodschap dat ze het zicht op de cijfers kwijt waren en dat, wanneer er gefraudeerd zou zijn, ze dit niet zouden weten. Aangezien er geen zicht op was, moesten ze wel iets te verbergen hebben en dat legitimeerde een beschuldigende headline. Dat is de logica van ‘the Circle’.

Geen Facebook maakt je verdacht

Dit zelfde geldt tegenwoordig wanneer je geen Facebook hebt. Zelf ben ik er na 7 jaar mee gestopt, omdat ik geen product van een Amerikaanse advertentieverkoper meer wilde zijn en geen filter op mijn relaties wilde hebben (ik bel tegenwoordig weer vaker met mijn vrienden of spreek af in een cafe). Volgens een recent artikel in de Duitste krant ‘Der Tagesspiegel’ hadden massamoordenaars Breivik en Holmes (bioscoop schutter) geen Facebook profiel. En mensen zonder profiel zijn vaak depressief. Dus. Als je wilt solliciteren kan je dus beter maar beter een profiel aanmaken, want anders kan je het wel schudden. Want, mensen die geen online-presence hebben, hebben iets te verbergen en zijn dus slecht.

Super stream me

Als je er op gaat letten kom je het overal tegen. Zo kopte de Volkskrant laatst: ‘Privacy-experiment VPRO vroegtijdig beëindigd wegens gebrek aan privacy’. De TV-makers van de VPRO hadden geprobeerd om, geïnspireerd door de Circle, drie weken met camera’s behangen te leven. Mensen konden dan via de website ‘Super stream me’ volgen wat ze zoal deden, incl. sex, wc-bezoeken en andere dagelijkse gebeurtenissen. De jongens trokken het echter na twee weken niet meer, ze waren uitgeput. Je gaat je immers, hoe transparant je ook wilt zijn, anders gedragen als er constant iemand over je schouder mee kijkt. Volgens ‘the Circle’ zal het alle vormen van criminaliteit uitroeien. In de VPRO-praktijk probeerden ze er echter op allerlei manieren onderuit te komen en leidden ze een dubbelleven. Dat is, volgens het ideaal van de circle al crimineel, want privacy is diefstal. Je houdt al je mooie ervaringen voor jezelf en deelt ze niet met je medemens (=iedereen). Hoe durf je? Het lijkt in de werkelijkheid dan ook moeilijker dan gedacht. Trouwens, het commentaar van de kijkers is ook niet hoopvol: ‘het echte leven is te saai om naar te kijken’.

Wat religies al lang wisten

Laatst sprak ik hier met een student over. Hij wilde onderzoek doen naar de manier waarop sociale media en het constant in de gaten gehouden worden de normen en gedragingen van mensen beïnvloeden. Zijn inspiratie was een gesprek met een moslim medestudent die nooit gefilmd of gefotografeerd wilde worden, uit angst dat hij iets zou doen wat tegen de regels van zijn godsdienst in gaat. Wanneer zoiets op internet zou komen, zou dat enorm oneervol zijn en aangezien zijn ‘eer’ de hoogste waarde is, zou dat verschrikkelijk zijn. Ik dacht dat God toch altijd al over je schouder meekijkt. Wat maken die foto’s dan nog uit? Maar ja, als je Hem als een rechter voorstelt en dat is een realiteit voor je, is Hij de enige viewer van een 24/7 livestream van je gedrag. Lijkt me inderdaad ook best wel heftig. En Hij ziet niet alleen je gedrag, maar ook je gedachten! Iets waar Mae in ‘the Circle’ aan het einde van het boek naar verwijst als het enige gebied wat de Circle nog niet heeft kunnen ‘bevrijden’. Religies weten dus al lang wat een 24/7 livestream met je doet. Sociologen van religie trouwens ook, want al in 1985 schreef de overigens niet-gelovige socioloog Bryan Wilson, dat wanneer religie verdwijnt, alleen CCTV-cameras (‘oppressive social control’) een sociale en morele orde in stand kan houden, aangezien God het niet dan meer kan doen.

Ik zou er trouwens zelf ook goed moe van worden om constant te denken dat iemand kritisch en veroordelend meekijkt met wat ik doe of laat. Aan de andere kant, lijkt het me wel fijn om af en toe een hemelse ‘like’ te krijgen. Dat dan weer wel. En daar maak ik dan ook geen geheim van, want wie geheimen heeft, is slecht.